Theo thuyết Âm Dương, thường những gì mang tính Âm thì hàn (lạnh), mang tính Dương thì ấm áp. Đến cực dương thì hóa âm, mà đến cực âm thì hóa dương. Ở điểm giao hòa, âm dương cân bằng, hòa hợp, yên ổn. Bởi vậy, người Việt Nam nói riêng và châu Á nói chung thường xem trọng và cố gắng đảm bảo sự hài hòa âm dương trong ăn uống nhằm đảm bảo sức khỏe con người. Ở Việt Nam có những vùng cao từ 1,500 mét so với mặt nước biển trở lên, thiên nhiên ưu ái ban tặng cho rất nhiều loại dược liệu quý. Một trong những cây thuốc quý đó – được mệnh danh là huyền thoại của sâm Việt Nam – chính là sâm Ngọc Linh, sinh trưởng trên đỉnh núi Ngọc Linh, thuộc huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam.

Núi Ngọc Linh nằm trên dãy Trường Sơn Nam là vùng đất hội tụ đầy đủ nguyên khí của đất trời. Với độ cao từ 1,800 mét – 2,500 mét so với mực nước biển, khí trời (khí dương) và khí đất (khí âm) hòa quyện lẫn nhau, mỗi ngày khí hậu đều trải qua đầy đủ vòng quay của bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, ngọn núi này còn được gọi là “núi thuốc”, đã tạo ra không chỉ sâm Ngọc Linh nói riêng mà còn nhiều cây thuốc quý hiếm khác nói chung.

Chưa ai biết Sâm Ngọc Linh xuất hiện từ bao giờ. Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, nó chỉ là một cây “thuốc giấu”, hay còn gọi là “củ ngãi rọm con” của đồng bào dân tộc Xê đăng. Năm 1973, một Đoàn điều tra dược liệu đã phát hiện được loài sâm này, nên còn gọi “Sâm K5”. Từ đó, sâm Ngọc Linh bắt đầu được dùng để chữa trị hiệu quả cho các thương bệnh binh và người dân.
Đặc điểm sâm Ngọc Linh mọc dưới tán lá rừng nguyên sinh, dọc theo suối ấm trên đất nhiều mùn, có thể sống rất lâu (thậm chí trên 100 năm) và sinh trưởng khá chậm. Bộ phận dùng làm thuốc chủ yếu là thân rễ, củ, ngoài ra cũng có thể dùng lá và rễ con. Căn cứ vào vết sẹo trên đầu củ mà người ta có thể nhận biết cây sâm Ngọc Linh này bao nhiêu tuổi, ít nhất 3 năm tuổi – trên củ mới có một sẹo (trong 3 năm đầu sâm chỉ rụng một lá) – mới có thể khai thác, khuyến cáo là trên 5 năm tuổi.

Sâm Ngọc Linh có tên khoa học là Panax Vietnamensis Ha et Grushv. Trong thân và rễ củ, các nhà khoa học đã xác định được 52 saponin (trong đó có 26 saponin thường thấy ở Sâm Triều Tiên, sâm Mỹ, sâm Nhật và 26 saponin mới phát hiện, chỉ có trong sâm Ngọc Linh). Ngoài ra, từ bộ phận trên mặt đất như lá… đã tìm thấy 19 saponin dammaran, trong đó có 8 saponin có cấu trúc mới. Với số lượng và chất lượng các saponin “có một không hai” này, các nhà khoa học trong và ngoài nước đã xếp hạng sâm Ngọc Linh là loài sâm quý hiếm và tốt nhất thế giới cho đến nay, có tác dụng tăng lực, chống lão hóa, tráng dương, điều hòa huyết áp, bảo vệ gan, kháng các độc tố gây hại tế bào, giúp kéo dài sự sống của tế bào và gia tăng các tế bào mới. Đặc biệt, sâm Ngọc Linh có những tính năng vượt trội hơn các loại sâm khác đó là tính kháng khuẩn, chống trầm cảm, giảm lo âu, chống oxy hóa, và hiệp lực tốt với thuốc kháng sinh, thuốc trị bệnh tiểu đường, không có độc tính khi sử dụng liên tục dài ngày và nhiều lứa tuổi.

Hạt sâm Ngọc Linh để gieo nhân giống

Hạt sâm Ngọc Linh để gieo nhân giống.

Bởi hiệu quả cao, thời gian thu hoạch dài và hạn chế về vùng sinh trưởng, sâm Ngọc Linh trong nhiều năm qua đã bị khai thác nhanh chóng trong khi việc bảo tồn, nhân giống lại chưa đáp ứng kịp thời. Người mua sâm Ngọc Linh cũng bị hạn chế về kiến thức nên dễ mua nhầm sâm Ngọc Linh giả. Chỉ có rất ít tổ chức, đơn vị có khả năng tiếp cận với vùng trồng sâm chính thức được Nhà nước công nhận nhằm ứng dụng công nghệ phát triển cây thuốc quý này. Trong đó có Trạm dược liệu Trà Linh là trạm dược liệu đầu tiên và lâu năm nhất thực hiện công tác bảo tồn, nghiên cứu và nhân giống cây Sâm Ngọc Linh. Từ năm 1997, Trạm dược liệu Trà Linh được bàn giao cho Công ty Dược Vật tư y tế Quảng Nam. Năm 2005, công ty cổ phần hóa và đổi tên thành Công ty Cổ phần Thương mại – Dược – Sâm Ngọc Linh Quảng Nam (QUASAPHARCO). Hành trình bảo tồn, nhân giống, phát triển cây sâm quý chính thức bắt đầu từ khi công ty được bàn giao Trạm dược liệu, khởi đầu bằng việc tập trung các gốc sâm tự nhiên nằm rải rác trên núi Ngọc Linh về, bước tiếp theo là tìm cách bảo quản hạt và cây giống khỏi mầm bệnh, sâu ăn lá, chuột ăn hạt. Đến nay, không chỉ xây dựng đầy đủ điều kiện an toàn thuận lợi để sâm Ngọc Linh phát triển, với thế mạnh là bào chế dược liệu và công nghệ đạt chuẩn quốc tế, Quasapharco đã cho ra đời các sản phẩm và nước uống dồi dào chiết xuất từ sâm Ngọc Linh như: Nước uống bổ dưỡng sâm Ngọc Linh, sâm Ngọc Linh mật ong, trà túi lọc sâm Ngọc Linh. Đặc biệt, dòng sản phẩm dành cho người ăn kiêng và đái tháo đường vừa ra mắt đã được người tiêu dùng quan tâm mạnh mẽ.
Khi nhận thức con người về sức khỏe ngày càng được quan tâm, ngày đầu Xuân, không gì tuyệt vời hơn gửi đến những người mình trân trọng, yêu thương món quà sâm Ngọc Linh đầy ý nghĩa, thay lời chúc sức khỏe, vạn sự bình an, hãy trải nghiệm lát sâm Ngọc Linh mật ong làm đậm đà hơn hương vị đầm ấp sum họp bên gia đình. Ngoài ra, ai cũng hiểu để hạnh phúc, giữ sự bình an tâm hồn trong guồng quay tất bật của xã hội, trước hết phải có một cơ thể khỏe mạnh. Thưởng thức hương vị đặc trưng của loại dược liệu huyền thoại sâm Ngọc Linh và cảm nhận về những thay đổi tích cực bên trong bản thân là một cách để cân bằng thể chất – tâm hồn mình.

(Chú thích: Saponin là một loại hợp chất hóa học được tìm thấy trong một số động, thực vật, đặc biệt hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh ung thư, liên quan đến tim mạch, huyết áp, trí não và tăng đề kháng cho cơ thể)

Việt Nhi